Dieta · Jelita i trawienie

Dieta przy IBS: jak jeść, żeby jelito drażliwe dało Ci spokój

Dieta przy IBS zaczyna się od podstaw: 3-5 regularnych posiłków, spokojne jedzenie, mniej tłustych dań, alkoholu, napojów gazowanych i kawy. Przy zaparciach pomaga błonnik rozpuszczalny i 2 kiwi dziennie, przy biegunce mniej kofeiny i słodzików, a low FODMAP przychodzi dopiero, gdy po 4-6 tygodniach brak poprawy.

  • 2 kiwidziennie u wielu osób poprawiają rytm wypróżnień przy zaparciach
  • 4-6 tyg.podstawowych zmian, zanim sięgniesz po low FODMAP
  • ok. 12 tyg.próby jednego probiotyku, zanim ocenisz efekt

W skrócie

  • IBS rozpoznaje lekarz po wykluczeniu innych chorób; dieta łagodzi objawy, ale działa najlepiej razem z ruchem, snem i pracą ze stresem.
  • Pierwszy krok dla każdego: regularne posiłki, spokojne tempo, mniej tłustych i ostrych dań, alkoholu, kawy i napojów gazowanych.
  • Przy zaparciach pomaga stopniowe zwiększanie błonnika rozpuszczalnego, siemię lniane, kiwi i woda; otręby pszenne często nasilają ból i wzdęcia.
  • Przy biegunkach warto ograniczyć kawę, alkohol, tłuszcz i słodziki typu sorbitol oraz pilnować nawodnienia.
  • Low FODMAP to drugi etap, gdy podstawowe zmiany nie wystarczą, i najlepiej przeprowadzić go z dietetykiem.
Dieta przy IBS: jak jeść, żeby jelito drażliwe dało Ci spokój

Przy zespole jelita drażliwego (IBS) nie ma jednej diety dla wszystkich, ale jest sprawdzona kolejność. Najpierw regularne posiłki, spokojne jedzenie i kilka zmian zależnych od tego, czy dokuczają Ci zaparcia, czy biegunki. Równolegle ruch, sen i praca ze stresem, bo jelito drażliwe to w dużej mierze zaburzenie komunikacji między jelitami a mózgiem. Dopiero gdy to nie wystarczy, przychodzi czas na bardziej restrykcyjną metodę, czyli low FODMAP.

Często słyszę na konsultacjach, że ktoś „próbował już wszystkiego”: bez glutenu, bez nabiału, bez cukru, z testem na nietolerancje. Zwykle okazuje się, że zabrakło właśnie podstaw, a lista wykluczonych produktów urosła tak bardzo, że samo jedzenie stało się źródłem stresu, który objawy dodatkowo nakręca.

Czym jest zespół jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego to przewlekłe dolegliwości: nawracający ból brzucha związany z wypróżnieniami, do tego zmiana ich częstości lub konsystencji, wzdęcia, uczucie niepełnego wypróżnienia. W badaniach nie widać zapalenia ani uszkodzenia jelita, a mimo to objawy są jak najbardziej prawdziwe. Za nimi stoją nadwrażliwość jelita na rozciąganie, zaburzona praca mięśni jelit, zmiany w mikrobiocie, a czasem przebyta infekcja jelitowa.

Rozpoznanie stawia lekarz, po wykluczeniu chorób o podobnych objawach, przede wszystkim celiakii, chorób zapalnych jelit i, zależnie od wieku i objawów, nowotworu. Dlatego dieta z tej strony jest dla osób po diagnostyce, a nie zamiast niej.

Uwaga: Krew w stolcu, chudnięcie bez starania się, gorączka czy biegunki budzące w nocy nie pasują do IBS. Z takimi objawami najpierw idź do lekarza.

Co jeść przy IBS z zaparciami, z biegunką i w postaci mieszanej?

Lekarze dzielą IBS na postać z przewagą zaparć, z przewagą biegunek i mieszaną, w której jedno przechodzi w drugie. Pomaga w tym skala bristolska, czyli obrazkowa klasyfikacja wyglądu stolca. Podział ma praktyczne znaczenie, bo to, co pomaga przy zaparciach, przy biegunkach może zaszkodzić.

IBS z zaparciami

Tu najważniejszy jest błonnik, ale rodzaj ma znaczenie. Błonnik rozpuszczalny z owsa, siemienia lnianego i babki płesznik tworzy w jelicie żel, który zmiękcza stolec i rzadziej powoduje wzdęcia. Otręby pszenne i duże ilości surowych warzyw z twardą skórką częściej nasilają ból. Błonnik zwiększaj powoli, przez 2-3 tygodnie, i razem z nim ilość wody.

Wskazówka: Mielone siemię lniane zacznij od łyżeczki dziennie, np. do owsianki albo jogurtu, i co kilka dni zwiększaj porcję do łyżki. Do każdej łyżki wypij dodatkową szklankę wody.

Dobrze przebadanym wsparciem jest kiwi: dwa owoce dziennie u wielu osób poprawiają rytm wypróżnień, i to łagodniej niż śliwki. Suszone śliwki też pomagają, choć u części osób dają gazy. Do tego ruch, który pobudza perystaltykę, oraz rutyna: jelita najchętniej pracują rano po śniadaniu, więc warto zostawić sobie wtedy kilka spokojnych minut. Podnóżek pod stopy w toalecie ułatwia wypróżnienie bardziej, niż się wydaje. Więcej o samych zaparciach przeczytasz na stronie o diecie przy zaparciach.

IBS z biegunką

Przy tej postaci sprawdź najpierw rzeczy, które przyspieszają pasaż jelitowy: kawę i napoje energetyczne, alkohol, tłuste i smażone dania, ostre przyprawy, słodycze i gumy „bez cukru” z sorbitolem lub ksylitolem. Duża porcja owoców czy soku naraz to dużo fruktozy, która wciąga wodę do jelita.

Błonnik nie jest tu wrogiem, ale lepiej wybierać rozpuszczalny: owsiankę, ziemniaki, gotowaną marchew, banana, babkę płesznik. Pieczywo razowe z ziarnami i surowe sałatki w dużych ilościach mogą nasilać objawy. Zadbaj o nawodnienie, zwłaszcza w dni gorsze. Sprawdź też, czy biegunek nie nasila laktoza; jeśli tak, przydadzą się wskazówki z diety bez laktozy.

Postać mieszana

Tu najtrudniej o sztywne zasady, bo objawy zmieniają się z tygodnia na tydzień. Najwięcej daje dzienniczek prowadzony przez 2-3 tygodnie: posiłki, wypróżnienia, ból, sen, stres, a u kobiet także dzień cyklu. Często dopiero po takim zapisie widać, że gorsze dni zbiegają się z nieprzespaną nocą, stresującym projektem albo konkretnym typem posiłków, a nie z jednym „winnym” produktem.

Jakie zasady diety przy IBS są wspólne dla wszystkich postaci?

Kilka zasad diety przy IBS pomaga niezależnie od tego, czy przeważają zaparcia, czy biegunki:

  • Jedz regularnie, 3-5 razy dziennie, nie pomijaj posiłków i nie zostawiaj jedzenia na wieczór.
  • Jedz spokojnie, przy stole, dokładnie gryząc; szybkie jedzenie to więcej połkniętego powietrza.
  • Pij ok. 1,5-2 litrów płynów dziennie, głównie wody i herbat ziołowych.
  • Ogranicz tłuste dania, alkohol, napoje gazowane i kawę do 2-3 filiżanek.
  • Gotuj z prostych składników, a gotowe dania z długim składem traktuj jako wyjątek.
  • Rozkładaj owoce na 2-3 porcje w ciągu dnia.

Czy stres nasila objawy IBS?

Jelita mają własny układ nerwowy, który nieustannie wymienia sygnały z mózgiem. W stresie zmienia się praca mięśni jelit, wydzielanie i wrażliwość na ból, dlatego tyle osób z IBS zauważa pogorszenie przed egzaminem, podczas zmiany pracy czy kłopotów w domu. To nie znaczy, że objawy są „z głowy”. Znaczy, że głowę warto włączyć do leczenia.

W wytycznych Brytyjskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego (BSG, 2021) mocne miejsce mają terapia poznawczo-behawioralna i hipnoterapia ukierunkowana na jelita, prowadzone przez przeszkolonych specjalistów. Na co dzień pomaga też to, co pozornie z jedzeniem niewiele ma wspólnego: 7-8 godzin snu, regularny ruch, spokojne oddychanie przeponą przez kilka minut przed posiłkiem, spacer po obiedzie. Ruch umiarkowany, jak szybki marsz, rower czy joga, poprawia objawy u wielu osób z IBS.

Czy probiotyki i olejek miętowy pomagają przy IBS?

Probiotyki przy IBS działają szczepozależnie, więc nie ma sensu kupować wszystkiego po kolei. Rozsądne podejście, opisane też w wytycznych BSG, to jeden preparat stosowany przez ok. 12 tygodni i ocena efektu; jeśli poprawy nie ma, odstaw go. Kefir, jogurt naturalny i kiszonki są wartościowym jedzeniem, ale nie zastąpią przebadanego szczepu.

Kapsułki z olejkiem z mięty pieprzowej, rozpuszczające się w jelicie, mają w wytycznych American College of Gastroenterology (ACG, 2021) udokumentowane działanie łagodzące ból brzucha. To jednak preparat leczniczy, więc jego wybór omów z lekarzem lub farmaceutą; przy zgadze mięta może nasilać objawy, o czym piszę przy diecie przy refluksie.

Kiedy przy IBS przychodzi pora na low FODMAP?

Pora na dietę low FODMAP przychodzi przy IBS wtedy, gdy po 4-6 tygodniach podstawowych zmian objawy wciąż utrudniają życie. To trzyetapowa metoda: krótka eliminacja fermentujących węglowodanów, potem ich uważne testowanie i dieta dopasowana do własnej tolerancji. Do tych węglowodanów należą m.in. fruktany z pszenicy, cebuli i czosnku, galaktooligosacharydy z fasoli i innych strączków, laktoza, nadmiar fruktozy (np. w miodzie i jabłkach) oraz poliole, czyli sorbitol i mannitol, obecne choćby w grzybach, kalafiorze i gumach bez cukru. Działa u większości osób z IBS, ale wymaga planowania, żeby jadłospis nie zubożał, i nie jest dietą na lata. Przy wzdęciach, które utrzymują się mimo diety, lekarz może też zlecić diagnostykę w kierunku SIBO; o jedzeniu w tej sytuacji piszę przy diecie przy SIBO.

IBS w pracy, w podróży i przy cyklu

Najwięcej trudnych sytuacji pacjentki opisują poza domem: długie spotkanie bez dostępu do toalety, wyjazd służbowy, obiad w restauracji. Pomaga planowanie zamiast unikania. Jeśli wiesz, że czeka Cię ważne wydarzenie, zjedz wcześniej dobrze znany, sprawdzony posiłek, a eksperymenty z nowymi daniami zostaw na weekend w domu. W pracy miej przy sobie coś bezpiecznego: wafle ryżowe, banana, jogurt naturalny, kanapkę na pieczywie na zakwasie. Przy biegunkach na wyjazd zabierz butelkę wody i nie zaczynaj dnia od podwójnego espresso na pusty żołądek.

W restauracji wybieraj dania pieczone, gotowane lub duszone, z ziemniakami, ryżem lub kaszą, sos proś osobno. Smażone potrawy, ciężkie sosy śmietanowe, pikantna kuchnia i alkohol to zestaw, który najczęściej daje o sobie znać następnego dnia.

Wiele kobiet zauważa, że objawy nasilają się przed miesiączką i w jej pierwszych dniach. To efekt zmian hormonalnych, które wpływają też na pracę jelit. W tym czasie warto szczególnie pilnować regularności posiłków, ograniczyć kawę i słodycze, a dzienniczek prowadzić z zaznaczeniem dnia cyklu. Takie notatki pomagają odróżnić reakcję na jedzenie od wahań, na które jedzenie ma niewielki wpływ.

Mity i pułapki w diecie przy jelicie drażliwym

Mity

„Przy IBS trzeba unikać wszystkich warzyw.” Warzywa są potrzebne, a problemem bywa forma i ilość. Gotowana marchew, dynia, cukinia czy szpinak są zwykle dobrze tolerowane, a surowe sałatki można wprowadzać stopniowo, małymi porcjami.

„Im więcej błonnika, tym lepiej.” Gwałtowne zwiększenie błonnika, zwłaszcza nierozpuszczalnego, często kończy się bólem i wzdęciami. Liczy się rodzaj błonnika i tempo, w jakim go dokładasz. Jak to zrobić rozsądnie, opisuję w tekście o błonniku w diecie.

„Lekkostrawna dieta wyleczy IBS.” Łagodne jedzenie przydaje się w gorszym okresie, ale stosowane miesiącami zubaża jadłospis i nie uczy jelit tolerancji. Celem jest dieta jak najbardziej różnorodna, z wyjątkiem tego, co rzeczywiście szkodzi.

Czego nie robić na własną rękę

Pierwsza pułapka to eliminowanie glutenu przed wykonaniem badań w kierunku celiakii. Wynik może wtedy wyjść fałszywie ujemny, a Ty zostaniesz z dietą, której może wcale nie potrzebujesz. Druga to komercyjne testy IgG na nietolerancje pokarmowe; towarzystwa naukowe nie zalecają ich do diagnozowania nietolerancji, a ich wyniki prowadzą do wykluczania nawet kilkudziesięciu produktów.

Trzecia pułapka to głodzenie się w dni gorszego samopoczucia. Pusty przewód pokarmowy i potem duży posiłek wieczorem to dla nadwrażliwego jelita gorszy scenariusz niż kilka małych, łagodnych posiłków. Czwarta to stałe zmienianie diety: co tydzień inny pomysł z internetu nie daje szansy ocenić, co naprawdę działa.

Jak zacząć dietę przy IBS: pierwsze dwa tygodnie

Dietę przy IBS najlepiej zacząć od rytmu posiłków i obserwacji, a nie od wykluczeń:

  1. Ustal stałe pory 4-5 posiłków i trzymaj się ich także w weekend.
  2. Określ, czy przeważają u Ciebie zaparcia, czy biegunki, i wybierz odpowiednie akcenty z tej strony.
  3. Przy zaparciach dodaj codziennie łyżkę mielonego siemienia lub dwa kiwi i szklankę wody więcej.
  4. Przy biegunkach przez dwa tygodnie ogranicz kawę do jednej filiżanki do posiłku i odstaw słodycze z polialkoholami.
  5. Zaplanuj 20-30 minut ruchu dziennie i jedną rzecz, która obniża Twoje napięcie.
  6. Prowadź prosty dzienniczek: posiłki, wypróżnienia, ból, sen, stres.

Po dwóch tygodniach przyjrzyj się zapiskom i zdecyduj, co zostawić, a co zmienić. Jeśli wolisz zrobić to razem i od razu dostać jadłospis dopasowany do Twojej postaci IBS, umów konsultację dietetyczną online, z dowolnego miejsca i z dzienniczkiem pod ręką.

Plan na pierwszy tydzień

Od czego zacząć

  1. Ustal stałe pory posiłków

    4-5 posiłków o podobnych godzinach, także w weekend. Jedz przy stole, powoli, bez wielkiej kolacji po całym dniu bez jedzenia.

  2. Dopasuj akcenty do postaci

    Przy zaparciach łyżka mielonego siemienia lub dwa kiwi i więcej wody, przy biegunkach mniej kawy, tłuszczu i słodyczy z sorbitolem.

  3. Prowadź dzienniczek

    Przez 2-3 tygodnie zapisuj posiłki, wypróżnienia, ból, sen i stres. Dopiero z takim zapisem widać, co naprawdę szkodzi.

Co jeść, a czego unikać

Warto jeść

  • Płatki owsiane, kasza jaglana, ryż, ziemniakiŁagodne źródła energii; owies dostarcza błonnika rozpuszczalnego.
  • Siemię lniane mielone, 1-2 łyżki dziennieŚluzy i błonnik rozpuszczalny zmiękczają stolec przy zaparciach; przy biegunce lepiej przebadana jest babka płesznik.
  • Kiwi, 2 sztuki dziennieDobrze przebadany, łagodny sposób na zaparcia.
  • Gotowane i pieczone warzywa: marchew, dynia, cukinia, buraki, szpinakBłonnik w formie zwykle lepiej tolerowanej niż surowe sałatki.
  • Chude mięso, ryby, jajka, tofuBiałko, które nie fermentuje w jelicie.
  • Kefir, jogurt naturalny, twarógFermentowany nabiał bywa lepiej tolerowany niż mleko; przy nietolerancji laktozy wersje bez laktozy.
  • Woda, herbaty ziołowe (rumianek, koper włoski)Płyny są potrzebne szczególnie przy zaparciach i biegunce.
  • Pieczywo żytnie i orkiszowe na zakwasieDługa fermentacja sprawia, że bywa lepiej znoszone niż pieczywo drożdżowe.
  • Orzechy włoskie, pestki dyni, garść dziennieZdrowe tłuszcze w porcji, która nie obciąża trawienia.

Lepiej ograniczać

  • Smażone, tłuste i ciężkie dania, fast foodTłuszcz nasila skurcze jelit i u wielu osób przyspiesza biegunkę.
  • Kawa powyżej 2-3 filiżanek, napoje energetyczneKofeina pobudza perystaltykę, co szkodzi szczególnie przy biegunkach.
  • AlkoholDrażni jelito i często pogarsza objawy następnego dnia.
  • Napoje gazowane i gumy do żuciaWięcej połkniętego powietrza oznacza więcej wzdęć.
  • Słodziki: sorbitol, ksylitol, maltitolDziałają przeczyszczająco i fermentują.
  • Otręby pszenne i duże ilości błonnika nierozpuszczalnegoU wielu osób z IBS nasilają ból i wzdęcia zamiast pomagać.
  • Ostre przyprawy, chiliMogą nasilać ból brzucha, zwłaszcza przy postaci biegunkowej.
  • Duże porcje owoców naraz, sokiDużo fruktozy na raz; lepiej 2-3 porcje owoców po ok. 80 g w ciągu dnia.

Przykładowy jadłospis: dieta przy ibs

Około 1900 kcal to przykładowa kaloryczność dla aktywnej kobiety, która nie odchudza się. To jadłospis pierwszego kroku przy IBS, a nie eliminacja low FODMAP; przy zaparciach zostaw kiwi i siemię, przy biegunkach zamień pieczywo razowe na jaśniejsze i zmniejsz porcję kawy. Kaloryczność około 1900 kcal dziennie; wartości są orientacyjne i zależą od produktów, których używasz.

Poniedziałekokoło 1925 kcal

  1. ŚniadanieOwsianka z kiwi i siemieniem (przepis)490 kcal
  2. II śniadanie2 kromki chleba żytniego na zakwasie (70 g) z twarożkiem półtłustym (60 g) i ogórkiem250 kcal
  3. ObiadPieczona pierś z kurczaka (150 g), ziemniaki (300 g), gotowana marchewka z koperkiem (150 g), łyżka oliwy515 kcal
  4. PodwieczorekJogurt naturalny (150 g) z borówkami (100 g) i orzechami włoskimi (15 g)245 kcal
  5. KolacjaSałatka z ryżu (60 g przed ugotowaniem), 2 jajek, pomidora i rzodkiewki z łyżeczką oliwy425 kcal

Wtorekokoło 1807 kcal

  1. ŚniadanieJajecznica z 2 jajek z pomidorem na łyżeczce masła, 2 kromki chleba orkiszowego, sałata382 kcal
  2. II śniadanieKoktajl: kefir (250 ml), banan (100 g), płatki owsiane (20 g)290 kcal
  3. ObiadPieczony dorsz (150 g), kasza jaglana (70 g przed ugotowaniem), duszona cukinia (200 g), łyżka oliwy485 kcal
  4. PodwieczorekPieczone jabłko (150 g) z cynamonem i migdały (20 g)225 kcal
  5. Kolacja3 kromki chleba żytniego na zakwasie z pastą z tuńczyka (80 g) i jogurtu, plaster sera (20 g), ogórek, sałata425 kcal

Środaokoło 1790 kcal

  1. Śniadanie2 kromki chleba graham z serem żółtym (40 g), pomidorem i sałatą, kiwi355 kcal
  2. II śniadanieJogurt naturalny (200 g) z musli bez cukru (30 g) i truskawkami (100 g)260 kcal
  3. ObiadMakaron pełnoziarnisty (70 g przed ugotowaniem) z sosem z mielonego indyka (120 g) i passaty (150 g), łyżeczka oliwy525 kcal
  4. PodwieczorekBanan (120 g) z łyżką masła orzechowego (15 g)200 kcal
  5. KolacjaKrem z dyni z pestkami (przepis) i grzanka z 1 kromki chleba450 kcal

Czwartekokoło 1805 kcal

  1. ŚniadanieJaglanka na mleku 2% (60 g kaszy, 250 ml mleka) z malinami (100 g) i orzechami włoskimi (10 g)450 kcal
  2. II śniadanieHummus (60 g) z marchewką i papryką (150 g), 1 kromka chleba żytniego280 kcal
  3. ObiadPieczony łosoś (120 g), ziemniaki (250 g), mizeria z jogurtem (150 g)470 kcal
  4. PodwieczorekKefir (250 ml) i 3 suszone śliwki (30 g)200 kcal
  5. KolacjaOmlet z 2 jajek i 30 g płatków owsianych ze szpinakiem i fetą (30 g) na łyżeczce oleju, pomidor405 kcal

Piątekokoło 1795 kcal

  1. ŚniadanieTwarożek półtłusty (150 g) ze szczypiorkiem i rzodkiewką, 2 kromki chleba żytniego na zakwasie, ogórek365 kcal
  2. II śniadanieKoktajl: jogurt naturalny (200 g), kiwi, banan (80 g), łyżka mielonego siemienia (10 g)290 kcal
  3. ObiadGulasz z indyka z papryką i cukinią (porcja z przepisu), kasza bulgur (70 g przed ugotowaniem)525 kcal
  4. Podwieczorek3 wafle ryżowe z masłem orzechowym (15 g)205 kcal
  5. KolacjaSałatka z komosy ryżowej (50 g przed ugotowaniem), pieczonej marchwi i buraka (200 g), fety (40 g), rukoli i łyżeczki oliwy410 kcal

Sobotaokoło 1790 kcal

  1. ŚniadanieBułka grahamka (80 g) z 2 jajkami na twardo, awokado (30 g) i pomidorem400 kcal
  2. II śniadanieJogurt naturalny (150 g), gruszka (150 g), orzechy laskowe (15 g)265 kcal
  3. ObiadRyż (70 g przed ugotowaniem) z tofu (120 g), brokułem i marchewką na parze (200 g), sos sojowy, łyżeczka oleju sezamowego510 kcal
  4. PodwieczorekKefir (250 ml) i banan (100 g)215 kcal
  5. Kolacja3 kromki chleba orkiszowego z domowym pieczonym indykiem (70 g), plastrem sera (20 g), sałatą i ogórkiem400 kcal

Niedzielaokoło 1845 kcal

  1. ŚniadaniePlacuszki z banana, 2 jajek i 40 g płatków owsianych na łyżeczce oleju, z jogurtem naturalnym (50 g)465 kcal
  2. II śniadanieSłupki marchewki (150 g), ser żółty (30 g), 1 kromka chleba żytniego240 kcal
  3. ObiadPieczone udo z kurczaka bez skóry (150 g), kasza pęczak (70 g przed ugotowaniem), gotowane buraczki (150 g) z łyżeczką oleju525 kcal
  4. PodwieczorekJogurt naturalny (150 g) z kiwi i łyżką mielonego siemienia190 kcal
  5. KolacjaKrem z brokułu (200 g) i ziemniaka (150 g) z łyżką oliwy, jajko na twardo, kromka chleba425 kcal
Lista zakupów na cały jadłospis (25 pozycji)

Przepisy

Owsianka z kiwi i siemieniem

Owsianka z kiwi i siemieniem

  • 10 min
  • 1 porcja
  • ok. 490 kcal/porcja
Składniki i przygotowanie

Składniki

  • 60 g płatków owsianych
  • 250 ml mleka 2% lub napoju roślinnego wzbogacanego w wapń
  • 2 kiwi
  • 10 g mielonego siemienia lnianego (łyżka)
  • cynamon

Przygotowanie

  1. Gotuj płatki w mleku na małym ogniu 4-5 minut, mieszając.
  2. Zdejmij z ognia, wsyp siemię i cynamon, odstaw na 2 minuty, żeby zgęstniało.
  3. Dodaj obrane i pokrojone kiwi. Do owsianki wypij szklankę wody, bo błonnik potrzebuje płynu.
Gulasz z indyka z papryką i cukinią

Gulasz z indyka z papryką i cukinią

  • 35 min
  • 2 porcje
  • ok. 285 kcal/porcja
Składniki i przygotowanie

Składniki

  • 300 g filetu z indyka
  • 1 duża czerwona papryka (200 g)
  • 1 mała cukinia (200 g)
  • 2 łyżki oleju rzepakowego
  • słodka papryka, majeranek, sól
  • pół szklanki wody lub bulionu warzywnego

Przygotowanie

  1. Pokrój indyka w kostkę i krótko podsmaż na oleju, aż zbieleje.
  2. Dodaj pokrojoną paprykę, przyprawy i wodę, duś pod przykryciem 15 minut.
  3. Dodaj cukinię w kostce i duś jeszcze 8-10 minut, aż zmięknie.
  4. Podawaj z kaszą bulgur lub ryżem; podana kaloryczność dotyczy porcji bez kaszy.
Krem z dyni z pestkami

Krem z dyni z pestkami

  • 40 min
  • 2 porcje
  • ok. 365 kcal/porcja
Składniki i przygotowanie

Składniki

  • 500 g dyni (np. hokkaido)
  • 300 g ziemniaków
  • 2 łyżki oliwy
  • 30 g pestek dyni
  • 700 ml wody lub domowego bulionu warzywnego
  • imbir, gałka muszkatołowa, sól

Przygotowanie

  1. Dynię i ziemniaki obierz, pokrój w kostkę i gotuj w wodzie lub bulionie ok. 20 minut.
  2. Dodaj szczyptę imbiru i gałki, zmiksuj na gładki krem, na końcu wmieszaj oliwę.
  3. Pestki upraż na suchej patelni i posyp nimi zupę tuż przed podaniem.

Kiedy najpierw do lekarza

Dieta wspiera leczenie, ale nie zastępuje diagnostyki. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

  • Krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce.
  • Niezamierzona utrata masy ciała, gorączka, niedokrwistość.
  • Objawy budzące w nocy albo stale nasilające się.
  • Pierwsze objawy jelitowe po 50. roku życia albo nagła, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień.
  • Nowotwory jelita grubego, celiakia lub choroby zapalne jelit w rodzinie.
  • Biegunka z objawami odwodnienia lub trwająca dłużej niż kilka dni.

W nagłej sytuacji dzwoń pod 112.

Najczęstsze pytania

Co jeść przy zespole jelita drażliwego?

Najlepiej sprawdza się zwykły, regularny sposób żywienia: 3-5 posiłków o stałych porach, gotowane warzywa, owsianka, kasze, ziemniaki, chude białko, fermentowany nabiał. Ograniczasz tłuste dania, alkohol, napoje gazowane i nadmiar kawy, a resztę dopasowujesz do swojej postaci IBS.

Czy przy IBS trzeba odstawić gluten?

Nie ma takiej potrzeby, jeśli celiakia została wykluczona. Część osób źle znosi pszenicę, ale zwykle z powodu fruktanów, a nie glutenu; to sprawdza się w ramach diety low FODMAP, a nie przez całkowite wykluczenie zbóż.

Jaki błonnik przy IBS z zaparciami?

Najlepiej tolerowany jest błonnik rozpuszczalny: owies, siemię lniane, babka płesznik. Zwiększaj go stopniowo przez 2-3 tygodnie i pij więcej wody. Otręby pszenne często nasilają ból i wzdęcia.

Co jeść przy IBS z biegunką?

Regularne, niezbyt duże posiłki, mniej tłuszczu, kawy i alkoholu, brak słodzików typu sorbitol i ksylitol, dobre nawodnienie. Pomocny bywa też błonnik rozpuszczalny, który zagęszcza stolec, oraz sprawdzenie, czy objawów nie nasila laktoza.

Czy stres może wywoływać objawy IBS?

Tak, jelita i mózg są połączone siecią nerwów i hormonów, dlatego stres często nasila ból, biegunkę lub zaparcia. Dlatego obok diety pomagają ruch, sen, techniki relaksacyjne, a czasem terapia poznawczo-behawioralna lub hipnoterapia ukierunkowana na jelita.

Czy probiotyki pomagają przy IBS?

U części osób tak, ale efekt zależy od szczepu. Rozsądne jest wybranie jednego preparatu i stosowanie go przez ok. 12 tygodni; jeśli nie ma poprawy, nie ma sensu go kontynuować. Wybór szczepu warto omówić z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem.

Kiedy przejść na dietę low FODMAP?

Gdy podstawowe zmiany w jedzeniu i stylu życia stosowane przez kilka tygodni nie przyniosły wystarczającej ulgi. Low FODMAP trwa krótko, ma trzy etapy i najlepiej przeprowadzić ją z dietetykiem.

Czy testy na nietolerancje pokarmowe IgG pomogą przy IBS?

Nie są zalecane przez towarzystwa naukowe do diagnozowania nietolerancji. Często kończą się wykluczeniem wielu produktów bez potrzeby, a objawy się nie zmieniają.

Czy przy IBS można pić kawę?

Przy postaci zaparciowej poranna kawa czasem nawet pomaga. Przy biegunkowej lepiej ograniczyć ją do 1-2 filiżanek do posiłku albo sprawdzić przez dwa tygodnie, jak jelita reagują na przerwę.

Ile owoców dziennie przy IBS?

Zwykle zaleca się ok. 3 porcje po 80 g rozłożone na cały dzień, zamiast dużej miski owoców lub soku naraz. Dobrze tolerowane są np. kiwi, borówki, truskawki, pomarańcze i niedojrzałe banany.

Czym różni się dieta przy IBS i SIBO?

Objawy bywają podobne, ale SIBO, czyli przerost bakterii w jelicie cienkim, diagnozuje i leczy lekarz, a dieta jest tylko wsparciem leczenia. W obu przypadkach często pomaga czasowa dieta low FODMAP i regularne posiłki z przerwami między nimi. Nie warto stosować długich, bardzo restrykcyjnych diet na własną rękę, bo zubażają jadłospis, a nie zastępują leczenia.

Jak jeść przy IBS i refluksie jednocześnie?

Pomagają mniejsze porcje, spokojne jedzenie, ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem i ograniczenie tłustych, smażonych i bardzo ostrych potraw, które często szkodzą przy obu dolegliwościach. Kawę, alkohol i napoje gazowane warto zmniejszyć. Pozostałe produkty, np. cytrusy, pomidory czy cebulę, sprawdzaj indywidualnie w dzienniczku, zamiast wykluczać wszystko naraz.

Co jest przyczyną IBS?

Nie ma jednej przyczyny. Objawy zespołu jelita drażliwego wynikają z nadwrażliwości jelita na rozciąganie, zaburzonej pracy jego mięśni i zaburzonej komunikacji między jelitem a mózgiem, do czego dochodzą zmiany w mikrobiocie. U części osób IBS zaczyna się po ostrej infekcji jelitowej, a stres i niektóre produkty nasilają objawy, choć same choroby nie wywołują.

Czy kapusta kiszona jest dobra dla osób z zespołem jelita drażliwego?

To zależy od porcji i od Ciebie. Kilka łyżek kiszonej kapusty jako dodatek do obiadu wiele osób z IBS znosi dobrze, a większa miska częściej daje wzdęcia i gazy, bo kapusta zawiera fermentujące węglowodany. Ma też sporo soli. Zacznij od małej porcji i zapisz w dzienniczku, jak reaguje brzuch; przy diecie low FODMAP jej ilość ustala się w fazie testowania.

Jaki chleb na jelita?

Przy IBS najczęściej dobrze sprawdza się pieczywo na zakwasie z długą fermentacją, np. żytnie lub orkiszowe, bo w czasie fermentacji część fruktanów się rozkłada. Przy biegunce lepiej znoszone bywa pieczywo mieszane bez dużej ilości ziaren i otrąb, a przy zaparciach pełnoziarniste, wprowadzane stopniowo i z wodą. Pieczywo bezglutenowe nie jest potrzebne, jeśli celiakia została wykluczona.

Co zjeść na śniadanie przy zespole jelita drażliwego?

Sprawdzają się proste, ciepłe i niezbyt tłuste śniadania: owsianka na mleku bez laktozy lub napoju roślinnym z kiwi albo truskawkami, jajecznica z pomidorem i kromką chleba na zakwasie, twarożek z ogórkiem i szczypiorkiem. Przy zaparciach dodaj łyżkę mielonego siemienia i szklankę wody, przy biegunce ogranicz kawę na czczo. Jedz spokojnie i o stałej porze, bo poranny posiłek pobudza pracę jelit.

Kamila Małucha, dietetyczka

O autorce

Kamila Małucha

  • Prawo wykonywania zawodu dietetyka
  • 15 lat doświadczenia

Od 15 lat pomagam dorosłym i dzieciom jeść zdrowiej bez wyrzeczeń: przy redukcji masy ciała, insulinooporności, chorobach tarczycy i jelit. Jestem twórczynią programu Dzieci Jedzą Zdrowo, w którym prowadzę edukację żywieniową dla rodzin, szkół, przedszkoli i gmin. W Pani Diecie pracuję wyłącznie online.

Konsultacja z Kamilą

Chcesz plan ułożony dokładnie pod siebie?

Artykuł daje kierunek, a na konsultacji Kamila patrzy na Twoje wyniki, leki, grafik i to, co lubisz jeść. Konsultacje odbywają się online, z dowolnego miejsca w Polsce i za granicą.

  • Dieta na 7 dni250 zł
  • Trzy miesiące współpracy1500 zł
Kamila Małucha, dietetyczka

Źródła

  1. Wytyczne postępowania w zespole jelita drażliwego, Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, 2018
  2. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome, 2021
  3. Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management (CG61), NICE
  4. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome, American College of Gastroenterology, 2021
  5. Normy żywienia dla populacji Polski, NIZP PZH-PIB, 2024

Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani indywidualnej konsultacji dietetycznej. Treść przygotował zespół Pani Diety na podstawie aktualnych norm i zaleceń; weryfikacja przez dietetyczkę Kamilę Małuchę w toku.

Mapa tematów

Znajdź swój temat

125 artykułów z jadłospisami i przepisami, pogrupowanych tak, jak pytasz na konsultacjach.

Insulinooporność i cukrzycaStabilny cukier, mniej napadów głodu, więcej energii.6
TarczycaHashimoto, niedoczynność i nadczynność od strony talerza.3
Jelita i trawienieWzdęcia, refluks, IBS, wątroba i diety lekkostrawne.14
Serce, krew i kościCholesterol, ciśnienie, dna moczanowa, anemia, osteoporoza.8
Zdrowie kobietyCiąża, karmienie, PCOS, endometrioza, menopauza.10
Dzieci i rodzinaPosiłki dla dzieci i spokojniejsze wspólne jedzenie.5
Odchudzanie i masa ciałaRedukcja bez głodówek, jadłospisy kaloryczne, przybieranie.25
Diety eliminacyjneBez glutenu, laktozy, nabiału i diety niskowęglowodanowe.6
Style żywieniaŚródziemnomorska, roślinna, przeciwzapalna i diety modne pod lupą.14
Zdrowe nawykiCodzienne wybory, etykiety, błonnik, cukier i sól.17
Konsultacje onlineDietetyk online: konsultacje z dowolnego miejsca w Polsce i za granicą.17
Wszystkie diety Jadłospisy na 7 dni Poradnik Odchudzanie Kalkulator kalorii Kalkulator BMI Cennik konsultacji